B1 staat voor helder taalgebruik
Is je tekst bestemd voor een grote doelgroep? Ook voor mensen die lezen lastig vinden? Wij weten alles van begrijpelijk Nederlands. Dat staat ook wel bekend als taalniveau B1: geschikt voor de meeste lezers, met woorden die iedereen kent, duidelijke zinnen, kraakheldere verbanden en informatieve kopjes.
Waar komt de term B1 vandaan?
Het is natuurlijk altijd een goed uitgangspunt om begrijpelijk te willen schrijven, en dat mag je ook best B1 noemen, maar eigenlijk is dat niet de beste benaming. B1 is namelijk geen moeilijkheidsniveau voor moedertaalsprekers van het Nederlands, maar een competentieniveau in een Europees referentiekader waarin je iemands mondelinge en schriftelijke taalvaardigheden in een vreemde taal beoordeelt. Daarbij meet je dus niet alleen hoe goed iemand een vreemde taal kan lezen, maar ook verstaan, spreken en schrijven. In dat referentiekader is A1 het laagste en C2 het hoogste niveau.
Het verschil tussen moeilijkheidsniveau en taalvaardigheidsniveau lijkt misschien een onderscheid voor kniesoren, maar het zorgt in de taalpraktijk voor misvattingen.
Schrijf je een tekst, dan ben je bezig met taalproductie. Je kunt de eigenschappen van een tekst beïnvloeden met moeilijke of makkelijke woorden en zinsconstructies. Als je wilt dat de boodschap overkomt, stem je de tekst af op de taalvaardigheid van de lezer, namelijk op zijn of haar vermogen om de tekst te decoderen. Dat gaat over de receptie van taal, dus over hoe goed de ontvanger het bericht begrijpt. Bij nogal wat organisaties die 'teksten op B1-niveau' willen, leidt dat onderscheid tussen productie en receptie en het verkeerde begrip van de term B1 tot misvattingen.
Een goed voorbeeld daarvan is de overtuiging dat je geen er mag gebruiken in teksten op B1-niveau. Nu is het bijwoord en voornaamwoord er voor iemand die geen moedertaalspreker is van het Nederlands inderdaad lastig om zelf te gebruiken (dus aan de productiekant), maar komt er in een zin voor, dan heeft echt helemaal niemand er problemen mee (dus aan de receptiekant). Je kunt er daarom zonder problemen gebruiken in een tekst voor een brede doelgroep. Tenzij er een signaal is van te veel passieve zinnen, maar dat is een ander verhaal.
Het taalvaardigheidsniveau B1 zegt bovendien niets over de eisen waaraan een B1-tekst moet voldoen. Maar inmiddels zijn B1 en B1-niveau ingeburgerd in de betekenis 'begrijpelijk voor iedereen', daarom hanteren wij deze termen ook.
B1 is geen jip-en-janneketaal
We willen ook een ander misverstand uit de wereld helpen: B1-niveau is geen jip-en-janneketaal. Annie M.G. Schmidt schreef Jip en Janneke voor kinderen, terwijl veel B1-teksten bedoeld zijn voor iedereen vanaf ongeveer 18 jaar. Dus niet kinderachtig, maar begrijpelijk op een volwassen toon.
Is B1 echt voor iedereen?
Het is vloeken in de kerk op een website over taalniveau B1, maar het moet gezegd: het is nattevingerwerk om te beweren dat de meeste lezers een tekst op B1-niveau begrijpen. In ieder geval is daar geen onderzoek naar gedaan.
Maar dan nog: er bestaat geen formule waarmee je teksten omtovert tot iets wat voor alle lezers begrijpelijk is. Dat hangt af van allerlei factoren, bijvoorbeeld het onderwerp van de tekst, het doel ervan en de beoogde lezers. Wat begrijpelijk is, moet je daarom steeds opnieuw beoordelen.
Ook daarom is schrijven op B1-niveau een vak. En dat vak beheersen onze schrijvers en redacteuren als geen ander. Wil je dat ook ervaren, zoals zoveel andere organisaties die jou zijn voorgegaan? We staan voor je klaar!